کتاب مفهوم اضطراب کی‌یرکگور

معرفی کتاب «مفهوم اضطراب»

 

The Concept of Anxiety (به دانمارکی: Begrebet Angest) یکی از مهم‌ترین آثار فیلسوف دانمارکی Søren Kierkegaard است که نخستین بار در سال ۱۸۴۴ منتشر شد. این کتاب از آثار بنیادین فلسفهٔ اگزیستانسیالیستی به شمار می‌آید و تأثیر عمیقی بر فلسفه، روان‌شناسی و الهیات قرن بیستم گذاشته است.

 

موضوع اصلی کتاب چیست؟

کیرکگور می‌کوشد توضیح دهد که «اضطراب» صرفاً یک احساس ناخوشایند یا یک اختلال روانی نیست، بلکه بخشی اساسی از وضعیت انسانی است.

از نگاه او، انسان موجودی آزاد است و همین آزادی، اضطراب می‌آفریند. هنگامی که انسان درمی‌یابد می‌تواند انتخاب کند و مسیرهای مختلفی پیش روی او قرار دارد، با نوعی سرگیجهٔ درونی روبه‌رو می‌شود. کیرکگور این حالت را «سرگیجهٔ آزادی» می‌نامد.

ایدهٔ مشهور: اضطراب به‌مثابه «سرگیجهٔ آزادی»

 

کیرکگور مثالی مشهور دارد:

فرض کنید روی لبهٔ پرتگاهی ایستاده‌اید. شما فقط از سقوط نمی‌ترسید؛ بلکه آگاه می‌شوید که می‌توانید خود را به پایین بیندازید. همین آگاهی از امکانِ انتخاب، اضطراب ایجاد می‌کند.

 

بنابراین اضطراب از نظر او ناشی از:

 

• آزادی
• امکان‌های بی‌شمار
• مسئولیت انتخاب
• آگاهی از توانایی انجام خیر یا شر

 

است.

 

ارتباط با داستان آدم و حوا:

بخش مهمی از کتاب به تفسیر داستان Book of Genesis اختصاص دارد.

کیرکگور معتقد است پیش از ارتکاب گناه، آدم در وضعیتی از «بی‌گناهی» قرار داشت؛ اما همین که با امکان نافرمانی روبه‌رو شد، اضطراب پدید آمد. به نظر او اضطراب مقدمهٔ آزادی و انتخاب است و از این رو نقشی اساسی در شکل‌گیری شخصیت انسانی دارد.

 

از سوی دیگر تفاوت اضطراب و ترس, یکی از مهم‌ترین تمایزهای کتاب این است:

مثلاً:

ترس از سگ خطرناک = ترس

احساس ناآرامی دربارهٔ آینده و انتخاب‌های زندگی = اضطراب

 

چرا این کتاب مهم است؟

این اثر بر اندیشهٔ بسیاری از متفکران بعدی تأثیر گذاشت، از جمله:

Martin Heidegger مارتین هایدگر 

Jean-Paul Sartre   ژان پل سارتر 

Paul Tillich پل تیلیش 

Rollo May رولور مِی

 

بسیاری از مباحث مدرن دربارهٔ اضطراب، آزادی، انتخاب و مسئولیت ریشه‌هایی در این کتاب دارند.

 

خواندن کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• علاقه‌مندان به فلسفهٔ اگزیستانسیالیستی
• دانشجویان فلسفه و الهیات
• پژوهشگران روان‌شناسی وجودی

 

کسانی که به پرسش‌های مربوط به آزادی، مسئولیت و معنای زندگی علاقه دارند بسیار ارزشمند است؛ اما متن آن دشوار و فشرده است .

کی‌یرکگور در «مفهوم اضطراب» استدلال می‌کند که اضطراب نتیجهٔ آگاهی انسان از آزادی و امکان انتخاب است؛ و همین اضطراب، شرط ضروری رشد فردی، مسئولیت اخلاقی و تبدیل شدن به یک «خودِ» اصیل است.