دستهبندی: فلسفه
کتاب مرض تا به موت ( بیماری منتهی به مرگ)
برند: مرکز
معرفی کتاب «بیماری منتهی به مرگ» که صالح نجفی آن را با عنوان «مرض تا به موت» ترجمه کرده.
The Sickness Unto Death یکی از مهمترین آثار Søren Kierkegaard است که در سال ۱۸۴۹ منتشر شد. این کتاب از آثار کلاسیک فلسفهٔ اگزیستانس و الهیات مسیحی به شمار میرود و بسیاری آن را عمیقترین اثر کیرکگور دربارهٔ «خود»، «ناامیدی» و «رابطهٔ انسان با خدا» میدانند.
عنوان کتاب از سخنی در Gospel of John الهام گرفته شده است؛ اما «بیماری» مورد نظر کیرکگور یک بیماری جسمی نیست.
---
موضوع اصلی کتاب
کیرکگور استدلال میکند که بیماری واقعی انسان ناامیدی است.
اما منظور او از ناامیدی صرفاً غمگینی یا افسردگی روزمره نیست. از نظر او ناامیدی یک وضعیت وجودی است که در آن انسان از «خودِ حقیقی» خویش جدا میشود.
او میپرسد:
> انسان واقعاً کیست؟
و پاسخ میدهد:
> انسان رابطهای است که با خودش رابطه برقرار میکند.
به بیان ساده، انسان فقط بدن یا ذهن نیست؛ بلکه موجودی است که باید میان جنبههای مختلف وجودش نوعی وحدت و تعادل برقرار کند.
---
«خود» چیست؟
یکی از مشهورترین تعریفهای کتاب این است:
انسان ترکیبی از:
- محدودیت و نامحدودیت
- ضرورت و امکان
- جسم و روح
است.
«خود» زمانی شکل میگیرد که این عناصر در تعادل باشند.
وقتی این تعادل از بین میرود، ناامیدی پدید میآید.
---
انواع ناامیدی
کیرکگور چند شکل اصلی ناامیدی را توصیف میکند:
۱. ناآگاهی از داشتن یک خود
در این حالت فرد آنقدر در زندگی روزمره غرق است که اصلاً متوجه مسئلهٔ هویت و معنای وجود خویش نمیشود.
از نگاه کیرکگور، بسیاری از مردم در این وضعیت زندگی میکنند.
۲. نخواستنِ خود بودن
فرد از آنچه هست میگریزد.
میخواهد شخص دیگری باشد، مسئولیت زندگی خود را نپذیرد یا از حقیقت وجودش فرار کند.
۳. خواستنِ خود بودن بدون خدا
فرد میخواهد کاملاً بر خود متکی باشد و همه چیز را به ارادهٔ شخصی خویش تقلیل دهد.
از نظر کیرکگور این نیز شکلی از ناامیدی است، زیرا انسان نمیتواند به تنهایی بنیان وجود خود باشد.
چرا این بیماری «منتهی به مرگ» است؟
نکتهٔ ظریف کتاب اینجاست:
کیرکگور نمیگوید ناامیدی به مرگ جسمانی منجر میشود.
برعکس، مشکل این است که انسان میتواند سالها با این بیماری زندگی کند.
«مرگ» در اینجا بیشتر به معنای مرگ معنوی و از دست دادن خویشتن اصیل است.
راه رهایی چیست؟
از دیدگاه کیرکگور، رهایی از ناامیدی تنها زمانی ممکن است که انسان:
خود را بشناسد،
خود را بپذیرد،
و رابطهای درست با خدا برقرار کند.
در نتیجه، این کتاب فقط یک تحلیل روانشناختی نیست؛ بلکه اثری فلسفی و دینی است.
ارتباط با «مفهوم اضطراب»
کتاب The Concept of Anxiety و «بیماری منتهی به مرگ» را میتوان مکمل یکدیگر دانست:
در «مفهوم اضطراب»، مسئلهٔ اصلی آزادی و امکان است.
در «بیماری منتهی به مرگ»، مسئلهٔ اصلی خود و ناامیدی است.
به بیان ساده:
- اضطراب از آگاهی به آزادی زاده میشود.
- ناامیدی از ناتوانی در تبدیل شدن به خودِ حقیقی.
این اثر تأثیر فراوانی بر متفکرانی مانند:
Martin Heidegger
Jean-Paul Sartre
Karl Jaspers
Paul Tillich
گذاشت و از منابع اصلی روانشناسی وجودی و فلسفهٔ اگزیستانس به شمار میرود.
---
بطور خلاصه و در یک جمله باید گفت:
کیرکگور در «بیماری منتهی به مرگ» میگوید بزرگترین بیماری انسان نه رنج جسمانی، بلکه ناامیدیِ ناشی از گم کردن یا نپذیرفتن خویشتن حقیقی است؛ و درمان آن در آشتی دادن خود با سرچشمهٔ وجود خویش نهفته است.
دستهبندی: فلسفه