کتاب پاریس فرانسه - گرترود استاین - نشر گمان

اگر بخواهیم «پاریس فرانسه» را از نگاه منتقدان و ناشران فرانسوی بخوانیم، این کتاب فقط دربارهٔ شهر پاریس نیست؛ بلکه تلاشی است برای فهم «فرانسوی‌بودن».

 

کتاب در چه دوره‌ای نوشته شد؟

Gertrude Stein از سال ۱۹۰۳ در فرانسه زندگی می‌کرد و به یکی از چهره‌های اصلی محافل هنری پاریس تبدیل شده بود. او در سال ۱۹۴۰، هنگامی که خطر جنگ و اشغال فرانسه بسیار نزدیک شده بود، کتاب «Paris France» را منتشر کرد؛ اتفاقی که هم‌زمان با سقوط پاریس به دست آلمان رخ داد. 

 

این هم‌زمانی به کتاب حال‌وهوایی خاص می‌دهد: کتابی دربارهٔ عشق به فرانسه که درست در لحظهٔ فروپاشی آن جهان قدیم نوشته شده است.

 

موضوع اصلی کتاب چیست؟

برخلاف بسیاری از سفرنامه‌ها، اشتاین دربارهٔ بناهای تاریخی یا خیابان‌های پاریس نمی‌نویسد. او می‌خواهد بفهمد چرا فرانسوی‌ها این‌گونه فکر می‌کنند، غذا می‌خورند، لباس می‌پوشند و زندگی می‌کنند.

 

در کتاب از موضوعاتی مثل:

مد و لباس

آشپزی

آداب معاشرت

هنرمندان و نویسندگان

حیوانات خانگی

جنگ

زندگی روزمرهٔ مردم فرانسه

 

صحبت می‌شود. اما همهٔ این‌ها بهانه‌ای برای شناخت «شخصیت ملی فرانسه» هستند. 

 

نگاه اشتاین به فرانسه

 

یکی از مشهورترین ایده‌های کتاب این جمله است:

> نویسندگان باید دو کشور داشته باشند؛ کشوری که به آن تعلق دارند و کشوری که در آن واقعاً زندگی می‌کنند.

برای اشتاین، آمریکا وطن بود، اما فرانسه سرزمین کشف خویشتن و نویسندگی. ناشر فرانسوی ریواژ این کتاب را «سرودی در ستایش لذت زندگی در فرانسه» توصیف می‌کند. 

 

سبک نوشتن

سبک اشتاین غیرمعمول است. او خط داستانی منظم ندارد. از خاطره‌ای به خاطرهٔ دیگر می‌رود، از یک مشاهده دربارهٔ مد به بحثی دربارهٔ جنگ می‌رسد و سپس به یک دوست نقاش اشاره می‌کند.

منابع فرانسوی سبک کتاب را نزدیک به «جریان سیال ذهن» می‌دانند؛ یعنی شیوه‌ای که افکار آزادانه و تداعی‌وار پشت سر هم می‌آیند. 

به همین دلیل کتاب گاهی شبیه گفت‌وگویی طولانی با نویسنده است؛ گویی اشتاین در یک کافهٔ پاریسی نشسته و دربارهٔ فرانسه برای شما حرف می‌زند.

 

چرا کتاب مهم است؟

 

چند دلیل دارد:

 

1. تصویری از پاریس هنری اوایل قرن بیستم ارائه می‌دهد.
2. نگاه یک آمریکایی شیفتهٔ فرانسه را نشان می‌دهد.
3. آخرین فصل‌های آن تجربهٔ فرار و آغاز اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم را روایت می‌کند.
4. بسیاری از منتقدان آن را یکی از قابل‌فهم‌ترین آثار اشتاین می‌دانند و برای ورود به دنیای او پیشنهاد می‌کنند. 

 

اگر به بورخس علاقه داری...

 

جالب است که «پاریس فرانسه» از جهتی به کتاب «اطلس» بورخس شباهت دارد. هر دو ظاهراً دربارهٔ مکان‌ها و سفرند، اما در واقع دربارهٔ حافظه، هویت و شیوهٔ نگاه انسان به جهان هستند. تفاوت این است که بورخس جهان را از منظر فلسفه و خیال می‌بیند، در حالی که اشتاین آن را از خلال عادت‌ها، زبان و زندگی روزمره می‌فهمد.

 

برای همین «پاریس فرانسه» را می‌توان هم یک خاطره‌نامه دانست، هم یک جستار فرهنگی، و هم نامه‌ای عاشقانه به فرانسه.