دستهبندی: داستان
نام نویسنده:محمود دولتآبادی
ناشر:چشمه
نوع جلد:شومیز
نوع قطع:رقعی
کتاب طریق بسمل شدن - محمود دولتآبادی
برند: چشمه
طریق بسمل شدن رمانی از محمود دولتآبادی است که نخستینبار در سال ۱۳۸۷ منتشر شد. این اثر از رمانهای متفاوت و تجربهگرای اوست و با بسیاری از آثار واقعگرایانهترش، مثل کلیدر، تفاوت دارد.
موضوع رمان چیست؟
«طریق بسمل شدن» در بستر جنگ ایران و عراق میگذرد، اما دولتآبادی جنگ را بیشتر بهانهای برای پرداختن به وضعیت انسان در موقعیتی حدّی قرار میدهد؛ جایی که مرز میان مرگ و زندگی، ترس و شجاعت، فرد و جمع، و واقعیت و خیال مدام درهم میریزد.
رمان حول گروهی از سربازان و آدمهایی شکل میگیرد که در فضای جنگی گرفتار شدهاند. آنچه اهمیت دارد صرفاً اتفاقات نظامی نیست، بلکه تجربهی روانی و وجودی آدمها در مواجهه با مرگ است.
چرا عنوان «طریق بسمل شدن»؟
«بسمل» در فرهنگ اسلامی و فارسی به حیوانی گفته میشود که هنگام ذبح، به شیوهی شرعی کشته میشود. بنابراین «بسمل شدن» به نوعی قربانیشدن و رفتن به سوی مرگ اشاره دارد.
اما دولتآبادی این تعبیر را از معنای صرفاً مذهبیاش جدا میکند و آن را به تجربهی انسان در جنگ پیوند میزند:
آیا انسان چگونه به سوی مرگ میرود؟ و در لحظهای که مرگ قطعی به نظر میرسد، چه چیزی از انسان باقی میماند؟
از این نظر، عنوان رمان خودش نوعی کلید برای ورود به جهان اثر است.
ساختار و سبک:
یکی از ویژگیهای مهم رمان، روایت غیرخطی و چندلایه آن است. دولتآبادی در اینجا کمتر به دنبال داستانگویی کلاسیک است و بیشتر تلاش میکند فضای ذهنی شخصیتها و آشفتگی ادراک آنان را بازسازی کند.
در نتیجه ممکن است خواننده در بعضی قسمتها احساس کند که دقیقاً نمیداند:
چه چیزی واقعاً اتفاق افتاده؛
چه چیزی در ذهن شخصیتهاست؛
خاطره کجاست و اکنون کجاست؛
و مرز میان واقعیت و کابوس کجاست.
زبان نیز نسبت به رمانهای کلاسیکتر دولتآبادی فشردهتر، شاعرانهتر و گاهی دشوارتر است.
اهمیت رمان
اگر کلیدر را نمونهی عظیم رمان اجتماعی و حماسی دولتآبادی بدانیم، «طریق بسمل شدن» را میتوان تلاشی برای نزدیکشدن او به رمان جنگ، رمان ذهنی و ادبیات اگزیستانسیال دانست.
دستهبندی: داستان